Hỏi:
Chị Ly ơi chị có thể giải thích thêm về đoạn viết này ko ạ ? Định ở đây có phải là trong từ “Thiền Định” ko ạ ?”Tuệ sinh khởi qua tiến trình tu tập Giới-Định-Tuệ: không có Giới sẽ không có Định; không có Định sẽ không có Tuệ. Đây là nguyên lý bất di bất dịch của tiến trình tu tập trong Nhà Phật. Đồng thời cũng là tiêu chuẩn để người học tự xét mình xem có thật sự có Tuệ hay không.Nói cách khác, nếu không được phát khởi trên nền tảng của Giới-Định, thì tất cả mọi sự nhìn-thấy của người học đều là sản phẩm của TƯỞNG.” – thầy Ajahn Chah

Trả lời

“Giới” mà thầy Ajahn Chah nhắc đến không phải là việc gắng sức giữ gìn các quy tắc hay làm điều thiện một cách hình thức. Thực chất, Giới chính là sự vận hành tự nhiên của pháp—trạng thái thực tại không bị can thiệp, điều chỉnh bởi ý chí cá nhân hay ý niệm “tôi”.

Khi không có sự chen vào của bản ngã, mọi thứ tự biểu hiện đúng như nó là. Giới ở đây chính là sự thuần tịnh tự nhiên, khi không còn ý định kiểm soát hoặc uốn nắn điều gì để phù hợp với mong cầu cá nhân.

Giới, trong ý nghĩa này, không phải là sự gồng mình để làm điều đúng, mà là sự không can thiệp, không bám víu, không tạo tác thêm trong dòng chảy tự nhiên của thực tại, theo ý đồ của bản ngã.

Khi “Giới” được hiểu là sự tự nhiên nguyên sơ, tâm không còn bị kéo đi bởi các ý niệm phân biệt hay tìm cầu, thì trạng thái của Định tự nhiên hiển lộ.

Định ở đây không phải là việc tập trung vào một đối tượng, cũng không phải là trạng thái đạt được nhờ ngồi thiền. Định chính là tâm không còn e ngại hay dao động bởi bất kỳ điều kiện nào. Đó là tâm vô ngại trong sự an nhiên, không bị dao động bởi ý niệm “tôi” và “của tôi.”, không bị dao động, nhưng cực kỳ nhu nhuyễn, chứ không phải là đóng khung hay dính chặt vào cảnh.

Định này không cần nỗ lực, vì nó không phải là thứ để “đạt được.” Nó chính là trạng thái tự nhiên của tâm khi không còn bị bản ngã khuấy động.

Khi Giới và Định vận hành đúng với bản chất tự nhiên của chúng, Tuệ xuất hiện mà không cần bất kỳ sự gắng sức nào.

Tuệ không phải là sự hiểu biết qua suy nghĩ, lý luận, hay phân tích. Tuệ là sự thấy biết trực tiếp, nơi thực tại tự biểu hiện mà không qua lớp kính méo mó của bản ngã.

Khi tâm hoàn toàn trong sáng, không bị che phủ bởi tham, sân, hay si, thì thực tại tự hiển lộ đúng như nó là. Đây chính là Tuệ chân thật.

Vì sao thầy Ajahn Chah nói: Không có Giới-Định thì Tuệ chỉ là sản phẩm của Tưởng?

Thầy Ajahn Chah nhấn mạnh rằng nếu không có nền tảng của Giới và Định, cái mà em nghĩ là “Tuệ” chỉ là Tưởng—những hình dung, khái niệm do tâm trí tạo ra.

Khi còn bản ngã can thiệp, Giới không thể có mặt. Vì lúc này, thực tại bị méo mó bởi các ý định cá nhân, ví dụ ý định “Mình phải giữ giới”, và như thế, tâm không thể an nhiên.

Khi tâm còn tán loạn, Định không thể hiển lộ. Nếu không có Định, cái “thấy” mà em có chỉ là suy diễn của tâm trí, không phải Tuệ thật sự.

Tuệ thật sự chỉ xuất hiện khi tâm không còn bị che mờ bởi vọng tưởng. Nếu không có Định, cái thấy chỉ là sản phẩm của trí năng, dựa trên các ý tưởng cũ kỹ mà ta gọi là Tưởng.

Làm sao tự nhận ra?

Quan sát ngay lúc này: Hiện thực đang diễn ra tự nhiên hay em đang cố gắng điều chỉnh, can thiệp? Nếu có sự thêm bớt từ ý muốn cá nhân, thì đó không phải là Giới.

Tâm có thực sự an nhiên? Hay vẫn còn những xao động, bất an, hoặc mong cầu phải đạt được điều gì? Nếu còn, thì Định chưa có mặt.

Cái thấy có trực tiếp, đơn giản? Hay vẫn cần phải suy luận, phân tích, chọn lựa? Tuệ không cần sự diễn giải, bởi nó là sự rõ ràng ngay trong khoảnh khắc này.

Giới, Định, Tuệ mà thầy Ajahn Chah nhắc đến không phải là những thực hành mang tính nỗ lực để đạt được. Chúng là trạng thái tự nhiên của pháp khi bản ngã không còn chen vào. Khi không còn “tôi” để giữ Giới, không còn “tôi” để đạt Định, và không còn “tôi” để tìm Tuệ, thì Giới-Định-Tuệ tự biểu hiện như bản chất vốn có của thực tại.

—————-
Để em dễ hiểu hơn, chị lấy ví dụ như sau:
Có một người tên A, rất nghiêm túc với việc tu tập. A dành nhiều thời gian ngồi thiền, học giáo pháp, giữ gìn từng lời ăn tiếng nói và hành động. Nhưng trong lòng A, có một cảm giác rằng mình “đang tu tốt”. A tự hào rằng mình giữ giới nghiêm ngặt, thiền định sâu, và đã hiểu được một số điều “cao siêu.”

Một hôm, khi đang ngồi thiền, A cảm thấy bực mình vì tiếng trẻ con la hét bên ngoài. A nghĩ:

“Tại sao chúng không biết tôn trọng người đang tu hành? Làm sao ta có thể đạt được định tâm với tiếng ồn như thế này?”
Suy nghĩ ấy kéo theo một làn sóng bất an: A cảm thấy mình “mất định”, và có phần hoài nghi khả năng tu tập của chính mình. A cố gắng kiểm soát tâm, ép mình trở lại tĩnh lặng, nhưng càng làm vậy, tâm càng rối loạn.

Cái sai ở đây

Hiểu sai về Giới: A nghĩ rằng giữ giới là một hành động của ý chí, cố ép mình làm đúng để đạt được điều gì đó, hoặc để được công nhận là “người tu tốt.” Nhưng thực ra, cái gọi là giữ giới ấy đã bị bản ngã thao túng. A giữ giới không phải để hoà hợp với thực tại, mà để củng cố ý niệm “ta đang tu tốt.”

Hiểu sai về Định: A nghĩ rằng định là một trạng thái mà mình phải đạt được, và bất kỳ điều gì làm xáo động trạng thái đó đều là “kẻ thù.” Bản ngã của A đã can thiệp, biến sự tĩnh lặng thành một mục tiêu cần bảo vệ. Kết quả là A càng bám víu, tâm càng rối loạn.

Hiểu sai về Tuệ: A cho rằng tuệ là kết quả của sự tu tập “đúng cách,” như thể nó là thành tựu cá nhân. Nhưng thực ra, cái mà A nghĩ là tuệ chỉ là sản phẩm của tưởng—sự suy diễn về trạng thái mà A mong muốn đạt được.

Khi buông xuống

Một ngày, A mệt mỏi vì nỗ lực gồng mình và quyết định buông xuôi. A không cố gắng ép mình vào trạng thái nào nữa, chỉ ngồi đó, lắng nghe những âm thanh của lũ trẻ đang chơi đùa. A để mọi thứ xảy ra như nó là—âm thanh vẫn ồn ào, nhưng A không còn chống cự, cũng không tìm cách thay đổi chúng.

Trong sự buông bỏ ấy, A nhận ra rằng:

Giới: Không phải là hành động “ép buộc” bản thân làm đúng, mà là sự tự nhiên không can thiệp của tâm. Khi không còn “ta” muốn thay đổi hoàn cảnh hay giữ gìn hình ảnh của mình, tâm tự nhiên không làm gì gây tổn hại—đó chính là giới.

Định: Không phải là trạng thái “yên tĩnh” cần đạt được, mà là sự vững vàng của tâm ngay giữa những điều kiện đổi thay. Khi A không còn muốn tiếng ồn biến mất, tâm A lập tức trở nên an nhiên giữa âm thanh ấy. Định không cần đạt, nó hiển lộ khi tâm không còn chống cự.

Tuệ: Không phải là điều gì đó “cao siêu,” mà là sự thấy biết rõ ràng: âm thanh là âm thanh, cảm giác là cảm giác. Không có “ta” trong đó để phán xét hay can thiệp. Tuệ không phải sản phẩm của suy nghĩ, mà là cái thấy trực tiếp khi không còn bản ngã xen vào.

Sự khác biệt nằm ở chỗ: ai là người đang giữ giới, đang tìm định, đang mong tuệ? Nếu vẫn có một “ta” tìm cách can thiệp, điều chỉnh, thì Giới-Định-Tuệ chỉ là sản phẩm của bản ngã. Nhưng khi buông xuống, không còn ai giữ, không còn ai đạt, thì Giới-Định-Tuệ tự nhiên hiển lộ như bản chất vốn có của thực tại.

Phan Ý Ly