Hỏi: Tại sao em chỉ có thể quan sát suy nghĩ sau khi chúng đã qua đi, như một ký ức, mà khi em cố gắng quan sát suy nghĩ ngay trong hiện tại, thì chúng lại dừng lại?

Đáp:

Khi em quan sát suy nghĩ chỉ sau khi nó đã trôi qua, đúng như em nhận ra, đó thực ra chỉ là đang nhận biết suy nghĩ dưới dạng một ký ức về suy nghĩ ấy.

Suy nghĩ vốn dĩ là một hiện tượng nhanh chóng, khó nắm bắt. Khi em nhớ lại một suy nghĩ nào đó, em thực sự đang quan sát “hình ảnh” của suy nghĩ đó, chứ không phải suy nghĩ ở khoảnh khắc hiện tại.

Thế mới thấy, tâm trí chúng ta có xu hướng lưu trữ và phản hồi những kinh nghiệm dưới dạng ký ức. Điều này biểu thị xu hướng bám chấp vào những gì đã qua (thực ra thì cũng không khác được vì quán tính tâm đang như vậy). Hãy nhận ra rằng ký ức chỉ là dấu vết của suy nghĩ đã qua, không phải bản chất thật sự của thực tại. Khi nhận biết điều này, em sẽ dần dần giảm bám chấp vào ký ức.

Em hãy cảnh giác với khuynh hướng của tâm trí gán nhãn và sở hữu trải nghiệm này như là “suy nghĩ của mình”, bởi điều này tạo ra một hình ảnh mới của cái tôi dựa trên những nhãn mác này.

Em nói rằng, khi em cố gắng quan sát suy nghĩ ngay trong thời điểm hiện tại, thì chúng dường như dừng lại. Thực ra đây là một hiện tượng rất phổ biến trong thực hành thấy biết thuần khiết, nhất là trong giai đoạn đầu.

Khi có ý thức cố gắng quan sát, tâm trí lập tức có xung động mạnh mẽ và thay đổi trạng thái của nó. Suy nghĩ không thể xuất hiện tự nhiên khi chúng bị đặt dưới sự soi xét, trong thiền tông người ta dùng thuật ngữ “lấy đá đè cỏ” để nói lên điều này. Chính sự chú ý này làm cho suy nghĩ không còn hoạt động một cách tự nhiên nữa.

Sự chú ý của em đến suy nghĩ ngay khi chúng xuất hiện chính là một hành động can thiệp, khiến cho quá trình suy nghĩ tự nhiên bị gián đoạn. Điều này lại càng nhắc nhở chúng ta về tính chất linh hoạt và không cố định của suy nghĩ và tâm trí, thật là tuyệt vời phải không em? Ở đâu em cũng có bài học để nhận ra mình!

Và em biết không, điều này cũng là một dấu hiệu tốt, nó cho thấy mặc dù còn “thô” nhưng tuệ nhãn của em đã bắt đầu hoạt động, dù nó chỉ mới ở mức làm cho suy nghĩ dừng lại (thay vì nhẹ nhõm và không can thiệp vào suy nghĩ).

Quá trình này cần sự kiên nhẫn và nhẹ nhàng. Cứ để mọi thứ diễn ra tự nhiên trong thấy biết thuần khiết. Khi em không còn bám chấp vào việc sở hữu và kiểm soát suy nghĩ, em sẽ thấy được bản chất thật sự của chúng. Và điều này cũng cần thời gian, như một đứa trẻ tập đi, từ những bước thô kệch, cồng kềnh ban đầu, dần dần bước đi nhẹ nhàng uyển chuyển. Vậy nên về “lý” thì là thế, nhưng về “sự” (thực tế) thì em cứ mỉm cười và để pháp tự vận hành, để tự nhiên dần điều chỉnh chính nó em ah.

Chị Ly