Có nhiều bạn chia sẻ với mình rằng họ thường xuyên gặp phải những suy nghĩ mâu thuẫn khi đưa ra quyết định, như thể như có hai tiếng nói đang đối thoại trong đầu.

Trên thực tế, điều này là hoàn toàn phổ biến: việc chỉ có hai tiếng nói nội tâm thôi là còn ít, vì nhiều người còn có hàng nghìn tiếng nói, đưa ra quan điểm theo 15 hướng khác nhau mà không có hướng nào liên quan đến hướng nào cả

Điều này được gọi là tạp niệm, hoặc còn được biết đến là vọng tưởng.

Những suy nghĩ này bao gồm tất cả những gì đã được tâm trí lặng lẽ tự động ghi chú và nhớ lại từ trải nghiệm hàng ngày.

Ví dụ, khi xem ti vi, bạn có thể nghe thấy lời khuyên rằng không nên ăn đường, nhưng vào một ngày khác, khi đọc sách, bạn lại thấy có thông tin nói rằng đường rất tốt.

Tất cả những thông tin này đều được âm thầm ghi chú lại, được lưu trữ trong đầu như một cỗ máy, tương tự như trí thông minh nhân tạo, chẳng hạn như ChatGPT, bất cứ điều gì được tiếp nhận đều được lưu giữ lại.

Vậy khi nào thì việc lưu trữ này đang có lợi bỗng trở thành vấn đề?

Đó là khi bạn có quá nhiều dữ liệu và phân tích hơn thua trong đầu, nhưng chẳng có một chút tỉnh táo nào để thấy ra thực tại. Nói ngắn gọn: dữ liệu đã trở thành ảo tưởng và là sự sống mỗi ngày mà bản ngã nương nhờ và vun đắp. Tức là mất khả năng phân biệt thực tế và ảo tưởng. Tức là sống mà không còn là sống, chỉ vận hành dựa trên 1 bộ nhớ cực kỳ hữu hạn của bản ngã, giống như 1 cỗ máy, thua cả Chat GPT.

Đây là vấn nạn, trong Thiên chúa giáo là “tội lỗi” của con người khi rời xa tự nhiên, rời xa bản thể, rời xa Chúa, trong cái nhìn của vạn pháp thì đây là cái khổ mà con người ai cũng phải trải qua. Còn với mình khi nhìn thiên hạ như vậy, thì mình gọi nó là cái thú đau thương Trông cũng tội mà thôi cũng kệ..! Mình mở lớp đấy, mà ai học thì học, không học thì thôi, nhểy!

Lại quay về so sánh con người khi bị bản ngã thao túng, với Chat GPT: Mặc dù nhiều người đánh giá cao khả năng xử lý thông tin của ChatGPT, thực chất nó lại rất hạn chế bởi nó không có khả năng phân biệt hoặc hiểu biết sâu sắc về thực tại để đưa ra những lựa chọn chính xác và phù hợp.

Khi được cung cấp dữ liệu, ChatGPT chỉ đơn giản là xử lý và phản hồi lại dựa trên số lượng thông tin đã có mà không có khả năng đánh giá bản chất cúa hiện thực. Nó chỉ đang “nói hùa” hoặc “tát nước theo mưa”, phản hồi lại những gì mà số đông đồng tình mà không có sự phân biệt hay suy xét kỹ lưỡng. Điều này đặt ra một vấn đề lớn trong việc phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo để đưa ra quyết định trong các tình huống cần đến sự nhận thức và hiểu biết sâu sắc về thực tại.

Và người chưa tỉnh thức cũng giống như vậy, trong đầu họ luôn chứa đầy những lý thuyết và dữ liệu khác nhau. Đây là các dữ liệu họ đã thu thập được từ nhỏ đến lớn, và chúng cứ liên tục được phát lại một cách tự động theo từ khóa, theo mạch suy nghĩ tuyến tính.

Ví dụ như khi một ai đó nói một câu nào đó, não bộ sẽ tự động phản ứng đối đáp theo tùy thuộc vào hàng loạt ảo tưởng/lăng kính chồng chéo mà nó đang mắc vào. Đối với người chưa tỉnh thức, tức là họ chưa nhận ra được thực tại thực sự là gì, không thể phân biệt được cái nào phù hợp với thực tế, cái nào không, họ sẽ cảm thấy hoang mang, không biết nên ưu tiên sử dụng thông tin nào trong “bộ nhớ” để phản ứng lại với tình huống đó.

Khi bản ngã đã thành khối ung thư vững chắc di căn vào từng suy nghĩ, “bệnh nhân” sẽ nghĩ rằng những gì lên tiếng trong đầu họ thì chính là những điều cần tin và làm theo, suy nghĩ chính là toàn bộ thực tại của họ. Họ hoàn toàn tuân theo những suy nghĩ trong đầu mình. Do đó, trí thông minh của họ chỉ tương đương với một ChatGPT mà thôi. Mà nói vậy là còn đánh giá quá cao, bởi chắc chắn khả năng ghi nhớ, tổng hợp và phân tích của bản ngã sẽ kém hơn cả ChatGPT. Nên đương nhiên bản ngã không thể nào bằng Chat GPT được.

Đó là lý do bản ngã thần thánh hóa đống dữ liệu mà Chat GPT có, nó khiến chúng khi nghe đến AI biết nhiều như thế, nhớ nhiều như thế, thì đâm ra sợ hãi và cho rằng vị trí của con người từ nay đã bị soán ngôi. Thực ra vị trí của con người không bị soán ngôi, mà bản ngã đang nhận ra giới hạn của nó.

Vì vậy, không có ai trí tuệ lại đi sợ Chat GPT, AI, hay sợ/nể những người có trí nhớ tốt, biết nhiều thông tin, hay có khuynh hướng phân tích nhiều. Điều duy nhất đáng sợ là sự ngu dốt cực độ khiến một người có thể gây hại cho bản thân và người khác mà chính họ không hề hay biết, mà thôi, đó cũng là số phận của con người.

Thực ra mọi thông tin trong tâm trí chẳng qua chỉ là một đống rác. Bất kể bạn lựa chọn thông tin nào, nó vẫn chỉ là rác. Nếu trong tu tập ta lấy hình tượng thầy bói xem voi để chỉ những người mới ngộ lõm bõm từng phần của thực tại đang là, thì đống dữ liệu hay sách vở ghi chép về thực tại có thể coi như c.ư.t của con voi mà thôi. Chứ cũng chả phải con voi gì cả.

Nếu cứ ôm ấp mãi đống c.ư.t voi để mà mong nhận ra chân lý, thì thua đứa trẻ đang leo trèo khám phá, nhìn ngắm, nếm trải mọi thứ mà nó thấy.

Điều quan trọng là tỉnh thức để thấy biết rõ ràng về hiện thực. Nếu bạn còn đang phân vân không biết nên chọn món rác này hay món rác khác, hoặc lo lắng liệu cái đống c.ư.t nào mới là chân lý, thì đó chính là dấu hiệu của việc bị ảo tưởng đánh lừa.

Không có bất cứ điều gì trong đầu bạn là chân lý, trừ khi bạn có thể nhìn thấy hiện thực đòi hỏi điều gì từ bạn, cần bạn làm gì.

Người có trí tuệ thực sự là người biết sử dụng kiến thức và thông tin một cách khôn ngoan và phù hợp với bối cảnh thực tế, do đó đâu có gì phải sợ hãi. Họ nhận thức rằng tất cả dữ liệu, ký ức, suy nghĩ, suy luận, phân tích, và những bình luận chỉ là công cụ, là “nô lệ cấp cao” mà thôi.

Việc nhận thức được thực tại là bước đầu tiên. Sau đó, dựa trên cái thấy sáng rõ và không bị ý kiến chủ quan chi phối đó, ta mới quyết định sử dụng trí thông minh, một công cụ hiện đại, một nô lệ cao cấp với khả năng lưu trữ nhiều dữ liệu và có bộ nhớ tốt để phân tích và xử lý những thông tin này, nhằm mục đích phục vụ và giải quyết các vấn đề trong thực tại.

Đây chính là biểu hiện của trí tuệ sâu sắc. Nếu không có trí tuệ này, con người sẽ mãi lạc lối trong những giấc mơ, trong những ảo tưởng không có thực.

Cuộc đời sẽ chỉ là một chuỗi các giấc mơ không liên quan đến nhau, khiến bạn bối rối không biết giấc mơ nào “thật” và “quan trọng” hơn.

Thực tế là không có giấc mơ nào đúng cả, chỉ có cái đang là.

Phan Ý Ly