Nhìn lại quãng đường đã đi, mình từng tò mò về ý niệm Oneness (Sự Hợp Nhất). Nhưng giờ đây, khi có người hỏi mình có “cảm thấy mình hòa nhập vào vũ trụ” hay “có thấy mình là một với vạn vật không?”, mình chỉ biết tủm tỉm cười. Câu hỏi ấy nghe như “Bạn có cảm thấy mình là chính mình không?” Nghe là bối rối liền- làm sao mình có thể cảm nhận khác được chứ?

Những lời nói như “Ta là MỘT với vũ trụ,” hay “Tất cả là một,” thực sự đã từng gây ấn tượng sâu đậm với mình, trong giới tâm linh, đây như những “bằng chứng” đánh dấu bước ngoặt lớn trong hành trình tu tập. Tuy nhiên, bây giờ, nghe những câu này vừa ngây thơ vừa đáng yêu.

Thực chất, khi khẳng định hay mô tả sự “hòa nhập với vũ trụ (hay với bất cứ cái gì đó)”, nó đã hàm ý rằng trước đó phải có ít nhất 2 thứ bị ngăn cách, chia rẽ.. cho nên mới có một hành động “hoà nhập” hay “kết nối” lại. Buồn cười nữa là, nếu tất cả vốn dĩ là một, thì sao lại cần phải mô tả về cái không hai? Việc khăng khăng khẳng định và tấm tắc về cái toàn thể này nó vừa thừa thãi vừa dễ thương như thể mình đi khắp nơi và gặp ai cũng phải khoe “Tôi là đàn bà đấy..” hê hê.. 

Ngôn ngữ thường không thể diễn đạt hết những chân lý sâu xa, và các bậc thầy thường dùng nhiều phương pháp khác nhau để dẫn dắt học trò, nếu “oneness” được đề cập, thường sẽ là rất khéo léo, thiện xảo, trong ngữ cảnh phù hợp với cá nhân đang trao đổi.

Vì vậy, nếu ta nghe “hơi nồi chõ”, thận trọng để đừng biến những lời chỉ dẫn này thành môn tự sướng của lý trí. Ý niệm về Oneness, hay “Sự hợp nhất”, khi được cái tôi / tâm trí nghiền ngẫm, có thể dẫn đến những nghịch lý rất buồn cười. 

Ví dụ như khi nói “Uầy, tôi vừa được hoà nhập với tôi rồi á”, nghe nó rất là gây ngỡ ngàng cho xung quanh. Tương tự, khi ta nói “cảm thấy hòa nhập với vũ trụ”, thực tế, lời nhận xét đó đến từ tâm trí vẫn còn đang đồng hoá với sự phân mảnh, cố gắng thể nhập và xoá đi khoảng cách với vũ trụ, một khoảng cách không hề tồn tại.

Mình nhớ một lần được hỏi, “Cậu có bao giờ mất đi cái đang biết không?”. Mình cười phe phé “Không, nhưng có khi cái đang biết nó lại mất đi tớ ý!”

Tánh giác luôn hiện hữu, vô thuỷ, vô chung, không hề bị ảnh hưởng dù tâm trí ta bấu víu hay thờ ơ với các biểu hiện. Tánh giác không cần phải nỗ lực để đạt được mà là tự nhiên. Ảo giác về việc mất đi “tánh giác” xuất phát từ việc ta quá chú trọng hay đồng hoá vào suy nghĩ hoặc cảm xúc. Chứ trên thực tế, thì dù ta đang vô minh hay tỉnh táo, tánh giác vẫn ở đó, ổn định. Chỉ có cái Tôi là đi ra, đi vô; nhập ra, nhập vào; lúc ẩn, lúc hiện!

Những thảo luận về Oneness đa phần chỉ là trò chơi trí tuệ, các cụ gọi là ‘hí luận”, tức là nói cho vui, tán gẫu cho giết thời gian vậy thôi. Mấy ai nhận thức được rằng việc bám víu vào những khái niệm và lập trình tâm trí có thể làm chân lý giản dị trở nên thật khó hiểu và phức tạp, thậm chí còn méo mó. Ví dụ như nước và sóng. Sóng, là hiện thân của nước, không phải là thực thể tách biệt. Khi một con sóng nói “Ôi Mình cảm thấy rất là hòa làm một với nước ấy!”, nó vô lý dã man vì nó là điều hiển nhiên không bàn cãi, vậy con sóng đó tách biệt khỏi nước từ lúc nào mà nó lại thốt lên cái câu buồn cười như vậy? 

Cũng hài hước tương tự, như khi hỏi một con sóng, “Bạn có bao giờ mất đi nước không?” và nhận được câu trả lời hóm hỉnh từ “Không, chính nước mất tui á”

Những nhận định như “Mình cảm thấy hòa làm một với vũ trụ” hay “Mình cảm thấy rất yên tĩnh” thường xuất phát từ cái tôi, nghĩa là khi đồng hoá với các hiện tượng thân/ tâm/ cảnh và bám chấp vào một hiện tượng nào đó rồi so sánh trạng thái đó với trạng thái đối lập. Trong thấy biết thuần khiết, dù tâm tĩnh tại hay tâm vận động thì cũng đều được thấy biết bình đẳng và vô tình. 

Khi nhấn mạnh sự tĩnh tại, điều đó vô hình chung cũng đề cao trạng thái đối lập của nó, là sự lăng xăng. Giống như khi ta gặp một cô bạn và ôm mặt thốt lên “Ối giời ơi sao hôm nay lại đẹp bất ngờ thế này????”, mọi cô gái đều tự động sẽ biết trạng thái đối lập ở các hôm khác là gì hahaha, lời khen nghe lại “ngậm đắng nuốt cay thế nào” phải không? Đó là ví dụ rất dễ hiểu cho ý mình muốn nói, rằng khi đề cao điều gì đó, tự nó đã cùng lúc tự bám vào trạng thái đối lập mất rồi.

Khi tập trung vào cái tĩnh, người ta không chỉ vô tình nhấn mạnh đến sự lăng xăng, mà còn là sự thể hiện tinh tế của cái tôi, phân biệt và bám víu vào các biểu hiện vô thường. Trong thấy biết thuần khiết, sự phù du của cả “yên” lẫn “động” đều được công nhận, nhưng không có trạng thái nào được coi là quan trọng hơn, bởi tất cả đều là những hiện tượng thoáng qua và ngang nhau. 

Nói về việc cảm thấy hòa làm một với vũ trụ là một chuyện, nhưng sống và hít thở thực tại đó lại là chuyện hoàn toàn khác. Lần sau, khi bạn cảm thấy mình “hòa làm một với mọi thứ”, mời bạn thử thay vì bám víu vào khái niệm hay bất kỳ cảm giác nào về “sự hợp nhất” hay “trở về”, hãy cứ thả lỏng. Buông luôn cái ý niệm “một”, “với”, “đây”, “kia”, “tôi”, “toàn thể” ra khỏi trải nghiệm của bạn. Cho phép mình chỉ đơn giản đang là, không cần phải kết luận, đặt tên, hay làm rõ trạng thái đang trôi qua.

Cảm nhận khoảnh khắc y như nó vốn dĩ mà không cần đặt tên hay diễn giải. Thay vì cố gắng hiểu hay mô tả trải nghiệm của mình, hãy chỉ đơn giản trải nghiệm nó trong hình thức vô tâm nhất. Buông đi mọi nỗ lực cố gắng nắm bắt hay định nghĩa những gì đang cảm nhận, chỉ cần cho phép mình tồn tại trong khoảnh khắc đó, không bị ràng buộc bởi trí óc đang cuống lên muốn phân loại, so sánh, đối lập, và đúc kết.