Chị Ly ơi em có nhận ra là mỗi khi em uống rượu bia thì lý trí dần ít can thiệp vào lời nói và hành động hơn.

Em cảm thấy lúc đó em rất tự nhiên về lời nói và hành động và rất dễ xúc động.

Mọi người hay nói khi say là lúc con người là con người thật của mình, em hiểu là khi đó không có sự tham gia nhiều của lý trí nên mình mới có thể dám nói ra những điều mà khi tỉnh táo thường không nói được.

Nhưng em cũng nhận thấy khi không có giữ được lí trí như vậy thì hành động rất nông nỗi như 1 đứa trẻ, có thể nó trong sáng nhưng lại thiếu sáng suốt, gây phiền toái cho nhiều người khi em hay lầy lội như khóc vì xúc động, nhảy nhót bung xoã hết mình,..

Em mong nhận được góc nhìn của chị từ vấn đề này để em có thể thấu đáo hơn ạ.

Em cám ơn chị

Trả lời

Chào em

Em đang nhận ra một hiện tượng khá rõ: khi có chất kích thích, cái gọi là “lý trí” – tức phần cơ chế kiểm soát, phân tích, cân nhắc – bị làm suy yếu đi, thì các phản ứng tự phát trong cơ thể và tâm ý nổi bật hơn.

Em thấy nó “tự nhiên” là vì không còn cơ chế kiểm duyệt thường ngày.

Nhưng “cái tự nhiên” này chưa phải thấy biết thuần khiết, nó chỉ là bản năng được thả lỏng, chưa có trí tuệ và sự sáng suốt trong đó.

Lý trí không can thiệp không đồng nghĩa với sáng suốt, và cũng chẳng đồng nghĩa với vô ngã. Bởi vô ngã là khi chứng kiến hết mọi trạng thái (có lý trí, không lý trí, vui, buồn, say, tỉnh) mà không chấp cái nào là “thật tôi”.

Em viết:
“Mọi người hay nói khi say là lúc con người là con người thật của mình… em hiểu là khi đó không có sự tham gia nhiều của lý trí nên mình mới có thể dám nói ra những điều mà khi tỉnh táo thường không nói được.”

Thực ra câu này nghe quen nhưng nguy hiểm. Bởi vì “con người thật” mà em và mọi người nói tới ở đây chính là một sự bám chấp, đồng hóa vào cảm xúc được thể hiện khi say rồi gọi đó là “mình”.

Một đứa trẻ khóc, cười, lăn lộn – ta thấy nó hồn nhiên nhưng không thể gọi đó là trí tuệ.

Khi say rượu cũng thế, việc say rượu cho em sự bộc phát, nhưng bộc phát như vậy không phải là tự do, không đến từ sự sáng suốt.

Trong đó không có cái “biết rõ ràng”, mà chỉ là “buông thả” theo quán tính thân tâm. Vậy nên cái “trong sáng” mà em cảm thấy, thực chất là sự trần trụi của cảm xúc, chứ chưa phải trong sáng của trí tuệ.

Chỗ nguy hiểm là cái tâm hay dán nhãn: “tự nhiên”, “chân thật”, “con người thật của mình”.

Những nhãn mác này âm thầm nuôi dưỡng một định danh mới cho bản ngã. Nếu chấp vào, thì lại biến rượu bia thành cái cớ để nuôi dưỡng một “cái tôi chân thật” – trong khi nó chỉ là một vỏ bọc khác thôi em.

Em đã thấy sự khác biệt rõ ràng giữa lúc tỉnh và lúc say – khi có kiểm soát lý trí và khi bị buông ra.

Em đã tự nhận ra cái “tự nhiên” kia cũng gây phiền toái và thiếu sáng suốt. Nhưng hãy cẩn thận khi em vẫn đang đặt niềm tin rằng “cái bộc lộ khi say” là thật hơn “cái bình thường khi tỉnh”.

Đừng đồng hóa một trạng thái với “chân thật”. Dù say hay tỉnh, đều là hiện tượng thân-tâm vận hành, không cái nào là bản chất tuyệt đối.

Đừng nghĩ bỏ lý trí là tự do. Lý trí không phải kẻ thù, nó chỉ là một công cụ. Vấn đề là em có thấy được nó đang vận hành thế nào, và có tùy nghi sử dụng mà không bị dính mắc vào nó hay không thôi.

Em cũng đừng nhầm lẫn rằng cứ bộc lộ cảm xúc là sống thật. Nếu sự bộc phát đó thiếu tỉnh táo sáng suốt, thì nó chỉ là khoảnh khắc xả van của bản thân, một hậu quả tất yếu khi mất cân bằng.

Ngay khi tỉnh táo, em thử chứng kiến cái thôi thúc muốn “tự nhiên” hay muốn “bộc lộ” trong đời sống thường ngày, mà không cần chất kích thích.

Hãy thử quan sát cả hai mặt:  khi lý trí kiểm soát, và khi cảm xúc muốn bùng nổ – cả hai đều đến và đi vô thường. Đừng đồng hóa mình với cái nào.

Cũng đừng chạy theo việc “tìm ra con người thật” từ một trạng thái nào, mà chỉ thấy rõ rằng tất cả các trạng thái đều sinh – diệt.

Khi thấy như vậy, em sẽ không cần phải say để “được sống thật hay “được tự nhiên” nữa, và dù say hay tỉnh cũng là lúc em thấy được tâm mình vận hành ra sao.

Chị Ly