Chào em

Từ khi còn nhỏ, em đã được dạy rằng thương hại là một phẩm chất tốt. Em được người lớn kỳ vọng phải cảm thấy thương hại cho cha mẹ mình theo nhiều cách khác nhau và họ rất thích điều đó.

Khi chị nói về lòng thương hại, ý chị là em đã được rèn luyện là phải cảm thấy tiếc cho bố mẹ mình và những người khác, như thể họ là nạn nhân của cuộc đời. Đúng theo kiểu tim gan em phải tan vỡ vì họ theo một cách nào đó. Em phải mất đi chính mình, mất đi lòng tự tôn và tự trọng của bản thân để cảm nhận cảm xúc của họ và làm cho họ cảm thấy tốt hơn.

Em ạ, trong tình huống này, lòng thương hại rất khác tâm từ bi. Khi ta thấy thương hại người khác, thực ra ta đang dính mắc vào cảm xúc của họ, chứ đó không phải là sự thấy biết thuần khiết. Nếu nhìn một cách thuần khiết, tâm từ bi sinh trưởng, ta sẽ thấy được hoàn cảnh và tình huống cũng như dính mắc của mọi người, hiểu được về vô thường, bất toại nguyện, và vô ngã. Tâm từ bi đó không những không khiến em đồng hoá cảm xúc của mình mà còn giúp em độc lập và vững vàng sáng suốt trước sự khổ đau của người khác, dù vẫn thấy được cơ chế nào dẫn đến những khổ đau đó và hiểu cho hoàn cảnh của người.

Khi cha mẹ đòi hỏi lòng thương hại từ em, có nghĩa là đòi hỏi em phải xác nhận tình cảnh nạn nhân của họ. Mặc dù họ thực sự bị tổn thương khi còn nhỏ, nhưng họ vẫn tiếp tục xem mình là nạn nhân đến tuổi trưởng thành. Vai trò của em trong việc thương hại họ càng củng cố thêm tâm lý nạn nhân này, càng tô đậm thêm định kiến rằng họ không bao giờ có thể chữa lành hoặc chịu trách nhiệm được cho cuộc sống của mình. Thực ra thì, bằng cách thương hại họ, em đã vô tình tiếp tay cho việc họ không thể vượt qua chấn thương của mình và không thể tự chịu trách nhiệm cho cuộc sống.

Trong khi tâm từ sẽ khiến người khác thêm tự do và độc lập. thì lòng thương hại đến từ sự dính mắc chỉ càng làm tăng thêm sự bám chấp vào quá khứ và ngăn cản sự phát triển cá nhân. Đó cũng là sự khác biệt giữa trí tuệ và vô minh, một bên cắt đứt trói buộc, một bên đồng hoá với trói buộc.

Lòng thương hại của cha mẹ em đã không chỉ dừng lại ở gia đình mà còn mở rộng ra cả xung quanh, tới những người có hoàn cảnh tài chính khó khăn và nạn nhân của chấn thương tâm lý. Họ chăm chỉ làm việc thiện nguyện, hỗ trợ những người cần được giúp đỡ và phát tâm bố thí, nhưng điều này lại không hề xuất phát từ sự tôn trọng hoặc quan tâm chân thành. Thật khó nhận ra, việc họ làm lại chỉ là sự khéo léo nguỵ trang cho bản ngã cảm thấy nó có giá trị, thông qua cảm giác cho đi, trên cơ.. giả tạo.

Em ạ, khác với tâm từ, lòng thương hại không xuất phát từ sự giúp đỡ thực sự mà chỉ là một hình thức bám chấp vào cảm xúc, khiến cho cả người nhận và người cho đều không thể phát triển.

Bà em là một điển hình của việc sống trong lòng thương hại, dùng rượu để củng cố thêm cho sự tự thương hại bản thân. Bà chịu đựng thói trăng hoa của chồng và dùng chính nó để thu hút lòng thương hại từ con cái, khiến con cái trở thành người chồng thay thế của bà. Sự sinh tồn của bà xoay quanh việc nhận được lòng xót thương từ những người xung quanh.

Dĩ nhiên, với những người mà toàn bộ sự sống của họ đã được dựng trên một ảo tưởng về “sự thương hại”, thì mất đi lòng thương xót – dẫu lòng thương xót đó khiến họ bị trói buộc thêm vào ngục tù do tâm trí tự tạo ra – với họ đó chính là một tổn thất mang tính sống còn, toàn bộ cuộc đời và câu chuyện về bản thân họ được kể dựa trên chất liệu nạn nhân, nếu nó lung lay, nó nguy hiểm cho bản ngã của họ.

Họ bám chặt vào những cục đá đè nặng lên họ, nhấn chìm họ từ năm này qua tháng khác, nhằm củng cố thêm cái danh tính “NẠN NHÂN KHỔ NHẤT THẾ GIAN” mà họ đã xây đắp và sống dựa dẫm vào bấy lâu nay, mà một cách trớ trêu nào đó, là thứ danh tính đảm bảo họ được chăm sóc, chú ý, và chở che hiệu quả nhất từ bé tới giờ. Điều đáng buồn là, họ nhầm tưởng những cục đá đó là cái phao cứu họ chết đuối, đâu biết rằng nó giới hạn và trói buộc họ khỏi sự tự do và phát triển thực sự.

Việc những người xung quanh hiểu lầm khi em từ chối tiếp tay cho tâm lý nạn nhân này, cho thấy họ không sẵn sàng đối mặt với nỗi đau của chính họ. Em đã không bám chấp vào sự thương hại của họ và đã vượt qua được một rào cản lớn. Đây là minh chứng cho sức mạnh nội tại của em, không bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc tiêu cực của người khác.

Chỉ khi một người thôi không còn dùng sự tổn thương để tạo nên danh tính cho mình, thôi không còn bám vào lòng thương xót hay tự dằn vặt bản thân để làm lá chắn, ngăn cản họ dám đối diện và chịu trách nhiệm trước cuộc đời, thì lúc này, họ mới thực sự bắt đầu thấy được thực tế.

Cũng có thể em đã sinh trưởng trong một gia đình mà người lớn luôn đòi hỏi ở em lòng thương hại, hoặc chính em vì hoàn cảnh đặc biệt nào đó nên là người đã có tuổi ấu thơ được nuôi nấng trong lòng thương cảm xót xa của những người xung quanh, để rồi em đồng hoá tình yêu thuần khiết với lòng thương hại, tưởng nhầm rằng nhờ làm nạn nhân, nhờ bị nọ bị kia mà em mới có giá trị và được người khác quan tâm… thì em cũng hãy hiểu rằng, đó không phải là giá trị nội tại của em.

Bất cứ trạng thái nào, cảm xúc gì, vai diễn gì.. đều là một sự bám chấp, dù nó mang tên đẹp và mỹ miều đến mấy.

Thật khó để nhận ra, ngay cả sự xót xa thương cảm hoá ra cũng là một nguỵ trang khéo léo của bản ngã phải không em!

Một người yêu em thực sự, nhìn em như một người hoàn toàn có khả năng tự chữa lành, độc lập, trọn vẹn, và toàn diện.

Còn nếu em cứ bám mãi lấy cái danh tính nạn nhân, tự nhốt mình trong những giá trị rởm rít của sự tự thương hại, thì đó chính là tội vong thân, coi thường và bỏ mặc giá trị thật của chính mình, em nhé.

Chúc em ngủ ngon

Phan Ý Ly