Có bạn hỏi Ly là nhiều khi bạn cứ cố gắng phải chú tâm vào hiện tại, bởi nếu không thì tâm trí nó cứ chạy lung tung! Và liệu rằng nếu mình chú tâm vào hiện tại như thế, mình vừa thấy nhàm chán, mình vừa thấy nỗ lực, thì nó có trái tự nhiên không?

Ôi chao, cái đó chính là trái tự nhiên chứ còn gì nữa!

Do bản ngã muốn kiểm soát tâm trí và định hướng nó vào một trạng thái nhất định, nên mới châm ngòi cho một cuộc chiến không đầu không cuối.

Thực ra, định tâm vào hiện tại không phải là một hành động cưỡng bức, mà là việc nhận ra và chứng kiến mọi điểu mà không bị tư kiến che mờ.

Mà để có cái nhìn sáng suốt và trong trẻo này, những trói buộc trong tâm tưởng và cảm xúc cần được “giải mã” chỉ đơn giản bằng việc chứng kiến chúng, và đây là một sự “giải mã” hết sức tự nhiên, phi nỗ lực.

Khi hiểu được rằng mọi chuyện đều xuất hiện và biến mất tự nhiên trong tâm thức, bạn mới thực sự được tự do khỏi nỗ lực gò bó chính mình vào một khuôn khổ nào đó.

Sự cố gâng nỗ lực gò bó mình vào một ảo tưởng mang tên “thực tại” xuất phát từ việc mình hiểu sai rằng tâm trí phải im bặt đi thì mới là tỉnh thức, còn nếu như nó đang lải nhải về quá khứ hay về tương lai thì như thế là không tỉnh táo, nên không chấp nhận được.

Nhưng thực ra thấy biết hay tỉnh thức là thấy được các diễn biến, các lời lải nhải đấy của tâm trí mà không bị cuốn theo.

Nó giống như là đi trên đường ấy, thấy người ta đánh nhau góc này, người ta chào mời mua hàng góc kia, ở trên kia cái nhà đẹp quá, ở đằng xa chị kia váy hay quá nhưng mà mình không có bị cuốn theo ai cả, mình cứ đi bình thường, mình cũng không tìm cách để dẹp họ đi hay tìm cách tập trung để tránh không nhìn thấy những người đấy.

Không cần phải như vậy.

Mình có thể thấy được là tâm trí đang nói ngày mai ăn gì, ngày mai đi chơi vui lắm,…

Nó nói cái gì không quan trọng, quan trọng là mình thấy tâm trí đang vận hành như thế. Nếu mình bị những thông điệp này cuốn mất, thì mình cũng thấy luôn được là mình vừa bị cuốn đi. Nó khoe ngày mai đi chơi đâu đấy là mình bị cuốn, hoặc nó dọa mình là hết tiền rồi hay không ai yêu mày đâu là mình sẽ bị cuốn.

Thì mình sẽ nhìn thấy ra được mô típ bị lừa của mình là như thế nào.

Còn nếu như mình tìm cách để tập trung vào cái gì đó, nhằm mục đích chạy trốn khỏi các suy nghĩ, thì đấy là bởi vì cái suy nghĩ đấy quá có sức mạnh lên mình.

Và phương pháp tập trung vào một cái điều gì đấy để đỡ bị suy nghĩ cuốn đi, nó chỉ là một cách đối trị thôi.

Đối trị ở đây có nghĩa là trong trường hợp ngắn hạn, khi bạn có một nhược điểm nào đấy chưa thể vượt qua nhưng bạn rất cần vượt qua lúc đó thì lúc này bạn phải đối trị bằng cách nào đó, ở đây có thể là bằng cách tập trung vào một cái gì đấy.

Giả dụ như thế này, mình đứng giữa chợ và tất cả mọi người xỉ vả mình, mà mình chưa vững, mình chưa ổn và mình chưa có điềm tĩnh, chưa điềm đạm như thiền sư, chưa gì cả, thì lúc này mình tập trung vào hơi thở hoặc mình quay vào mở ví và lẩm nhẩm đếm tiền thôi, mình làm bất cứ cái gì giúp buộc sự chú ý của mình vào đấy thì tự nhiên mình cũng trốn được cái việc phải nghe mọi người hoặc tiếp nhận thông tin mà mọi người đang ném về phía mình.

Thì đấy là cách đối trị thôi, và cái “bình an” lúc đó là do bản ngã nỗ lực trụ lại vào 1 chỗ để tránh phiền nhiễu, chứ không phải là đến từ trí tuệ, từ khả năng định tĩnh tự nhiên.

Việc mình tập trung vào cái gì đó, nhằm mục đích tránh khỏi các suy nghĩ thì đấy là một cách đánh lạc hướng bản thân.

Giống như là một em bé nhìn thấy cái kẹo, đòi kẹo, và cái kẹo đấy là không được ăn, thì mình sẽ lôi một món đồ chơi để dụ, em bé sẽ nhìn vào cái đồ chơi đó mà quên mất cái kẹo; đấy là phương pháp để đánh lạc hướng chứ nó không phải là để thấy ra.

Thấy ra là thấy ra cái gì?

Thấy ra phản ứng của tâm và nguyên nhân ảo tưởng! Thấy rằng tâm thường bị mắc kẹt vào những nhận thức sai lệch, nghĩ rằng chúng là thực tại. Nhưng sự thật, tất cả những điều này đều chỉ là ảo tưởng mà tâm tưởng chúng là có thật.

Những ảo tưởng này, khi được thấy rõ qua thực hành thấy biết thuần khiết, sẽ dần được nhận ra là không có thực sự, không phải là bản chất cuối cùng của hiện tượng.

Cái thấy sáng suốt này không phải đến từ nỗ lực hay cố gắng mà là một quá trình tự nhiên, phi nỗ lực của thấy biết thuần khiết.

Khi tâm không bị cuốn theo hay gò bó vào khuôn khổ nào, thì nó thả lỏng, nhu nhuyễn và ứng ra tự nhiên cùng vạn pháp, như thế thì nó đón nhận mọi điều ngay ở đây bây giờ.

Khi cảm thấy mệt mỏi, cố gắng, hoặc bị stress trong quá trình “chứng kiến”, thì thế là đang rơi vào thói quen của tâm mất rồi: tức là cố gắng tạo ra cái thấy chứ không phải để cái thấy tự nhiên diễn ra.

Điều này là vì ta hiểu nhầm về bản chất của thấy biết thuần khiết—nó là tự nhiên, không đòi hỏi bất kỳ sự nỗ lực nào.

Thế nhưng thời kỳ đầu thì ai cũng sẽ bị thói quen nỗ lực, ai cũng sẽ cảm thấy phải xắn áo lên lấy đà để thấy biết.

Như vậy cũng dễ hiểu, không vấn đề gì, bởi tới một lúc mệt quá thì cũng sẽ phải bỏ thôi!

Như vậy, mọi cố gắng làm cho tâm trí yên lặng hay chấp nhận hiện tại một cách miễn cưỡng đều không thực sự dẫn đến giải thoát, mà chỉ tạo thêm gánh nặng.

Chứng kiến và chấp nhận mọi thứ tự nhiên như chính nó, đó mới là cách tiếp cận sự thật. Và hãy bắt đầu với chính “cái thằng” mà mình ít ngờ nhất: Tâm mình.