Hỏi:
Chị cho em hỏi cách tu tập như nào để mình không bám chấp vào thân thể để khi có một điều gì đó xảy đến với thân mà mình bình tĩnh quan sát và áp dụng hơi thở thiền trong lúc này để vượt qua, thoát ra được sự khuếch đại của tâm trí về nỗi sợ của việc mất thân này ah.

Đáp:

Em ơi, cái gốc của vấn đề không phải là tập để “không bám chấp vào thân thể”, mà là thấy ra cái gì đang bám chấp đấy em. Nếu vẫn còn ý định phải “không bám chấp”, thì đã có một cái tôi ở đó muốn điều khiển trạng thái rồi. Như thế vẫn là đang vận dụng ý chí để kháng cự lại chính sự bám chấp của mình.

Khi thân gặp vấn đề, tâm liền phản ứng, nó dựng lên các viễn cảnh, khuếch đại nỗi sợ. Nếu để ý, sẽ thấy nỗi sợ đến từ chính những suy diễn, giả định. Chứ cái đau hay tổn thương thực tế đâu có tự nói “ta đáng sợ lắm”, phải không em? Thân chỉ đơn giản là thân, nó đang trải qua trạng thái của nó, nhưng tâm lại vẽ ra một bức tranh đầy bi kịch và bám chấp vào nó. Cái cần thấy không phải là làm sao để “thoát ra” mà là nhìn rõ cơ chế này, thấy ra tâm đang vận hành như thế nào.

Còn về việc “áp dụng hơi thở thiền”, nếu dùng hơi thở như một phương tiện để thoát khỏi nỗi sợ, thì thực ra em đang dùng nó như một sự trốn chạy. Như thế, hơi thở lại trở thành một chỗ dựa khác, một hình thức bám chấp mới. Việc chú tâm vào hơi thở có thể tạm thời đánh lạc hướng phản ứng của tâm, từ đó giúp em bình tĩnh hơn, nhưng cần biết đây chỉ là phép đối trị trong lúc sự tỉnh giác chưa vững vàng, chứ đừng lệ thuộc. 

Vậy nên, điều em cần làm không phải là áp dụng một kỹ thuật nào đó, mà là ngay khi nỗi sợ xuất hiện, hãy để ý xem nó đến từ đâu. Không phải từ thân thể, mà từ những câu chuyện trong đầu. Đừng vội vàng tìm cách loại bỏ nỗi sợ, mà cứ để nó lộ diện hết. Để rồi em thấy rằng: À, hóa ra nó chỉ là một chuỗi phản ứng của tâm, không có gì thật sự đáng sợ cả. 

Em ơi, bây giờ em thử nhìn ngay vào cái ý niệm “mất thân” xem nào. Nó có thật không? Em mất thân bao giờ chưa? Nếu chưa, thì làm sao em biết mất thân là gì? Tất cả những gì em nghĩ về nó đều là giả định của tâm trí, đúng không?

Mình thử cùng làm một thực nghiệm nho nhỏ để xem nhé!

Bây giờ em ngồi yên một chút, không cần làm gì cả, chỉ cần để ý xem cái gì đang có mặt. Cảm giác cơ thể em đâu? Có nhịp tim, có hơi thở, có cảm giác nóng, lạnh, tê, đau… Nhưng cái nào là “thân” thực sự? Nếu em nhắm mắt lại, thân ở đâu?

Nếu em sờ lên người và tâm trí nói “Thân đây!”, nó đơn giản chỉ là một tập hợp của suy nghĩ “thân đây” và cảm giác nào đó tại vị trí “sờ” phải không? Ngay cả “vị trí” sờ cũng là một tưởng tượng và bình luận của tâm, thực chất điểm sờ này không có vị trí, phải không?

Điều này cần được kiểm chứng với các tốc độ chạm nhanh – chậm khác nhau, tại nhiều vùng khác nhau của cơ thể. Em thử dành 30p để cảm nhận và thực chứng. 

Nếu em mất cảm giác một phần nào đó trên cơ thể, ví dụ như khi bị tê tay, thì phần đó còn thuộc về em không? Nếu không cảm nhận được nó, liệu nó có khác gì đã “mất” chưa?

Thử tiếp nhé, giả sử em đang ngủ, lúc ấy em có bận tâm gì đến thân không? Hay lúc ngủ say, em thậm chí không hề biết mình có thân? Nếu mất thân là vấn đề lớn, tại sao khi ngủ ta không hề hoảng loạn vì nó? Vì thực ra, sự bám chấp vào thân chỉ xuất hiện khi tâm trí can thiệp và dựng lên khái niệm về nó.

Bây giờ, em thử cảm nhận một ngón tay của mình, rồi đột ngột ngừng chú ý đến nó. Còn ngón tay không? Có chứ. Nhưng khi không đặt sự chú ý vào, nó không có ảnh hưởng gì đến em cả. Tương tự như thế, thân này dù có hay không, bản thân nó không tạo ra vấn đề, chỉ có bám chấp vào nó mới làm em khổ thôi.

Thử mở rộng hơn, em có nhớ những lúc mình mải mê làm gì đó, quên cả thân mình không? Ví dụ như khi nghe một bản nhạc thật hay, hay đọc sách say sưa, lúc ấy thân có quan trọng không? Em thấy đó, ngay cả khi đang sống, đôi lúc ta cũng “mất thân” mà chẳng sao cả. Vậy thì “mất thân” có thực sự đáng sợ, hay chỉ là một câu chuyện mà tâm trí tự dựng lên?

Giờ thử nhìn lại, nỗi sợ mất thân này có gì thật không? Hay chỉ là một ý niệm, một hình ảnh tâm trí tạo ra? Nếu em thấy được điều này, thì em sẽ nhận ra, cái gọi là “mất thân” chưa từng là vấn đề. Vấn đề chỉ là bám chấp vào một khái niệm mà thôi.

Em đang có xu hướng muốn kiểm soát trải nghiệm, muốn định hình nó theo ý mình. Cẩn thận, vì đó chính là một loại bám chấp tinh vi. Nếu em thực sự tỉnh giác, thì hãy để mọi thứ diễn ra như nó đang là, không can thiệp, không cố gắng biến đổi, mà chỉ đơn giản là chứng kiến bất cứ phản ứng nào. Đấy mới là sự buông thực sự.

Chị Ly